Танзимгарони ҳаракати ҳавоӣ солҳои зиёд омӯзиши назариявӣ ва амалӣ мегузаранд. Пас аз анҷоми омӯзиш, онҳо чанд моҳ фаъолияти амалиро таҳти назорати мутахассисони соҳибтаҷриба идома медиҳанд, то барои мустақилона идора намудани ҳаракати ҳавоӣ омода гарданд. Ҳатто баъд аз ин марҳила низ фаъолияти онҳо аз рӯи тахассуси мушаххас тақсим карда мешавад.

Дар маҷмӯъ, танзимгарони ҳаракати ҳавоӣ ба ду гурӯҳи асосӣ ҷудо мешаванд: танзимгарони назорати радиолокатсионӣ, ки ҳаракати киштиҳои ҳавоиро дар масир ва минтақаи наздикшавӣ ба фурудгоҳ идора менамоянд ва танзимгарони манораи муназзимӣ, ки ҳаракати киштиҳои ҳавоиро дар дохили фурудгоҳ ва атрофи он идора мекунанд.

Ин ду гурӯҳ якҷоя хадамоти ҳаракати ҳавоӣ (Air Traffic Services – ATS)-ро ташкил медиҳанд. Вазифаи асосии онҳо таъмини фосилаи бехатар байни киштиҳои ҳавоӣ ва ба роҳ мондани ҳаракати мунтазаму самараноки онҳо аз оғози парвоз то фуруд мебошад.

Манораи муназзимӣ – идоракунии ҳаракат дар фурудгоҳ

Манораи муназзимӣ қисми намоёнтарини низоми идоракунии ҳаракати ҳавоӣ мебошад. Танзимгарон аз утоқи идоракунии визуалӣ (Visual Control Room) тамоми амалиётро дар ҳудуди фурудгоҳ назорат мекунанд. Ба зиммаи онҳо идоракунии парвоз, фуруд, истифодаи хатти парвозу фуруд, роҳҳои таксигардӣ ва ҳаракати киштиҳои ҳавоӣ дар дохили фурудгоҳ вогузор шудааст.

Дар фурудгоҳҳои калон вазифаҳо байни якчанд танзимгар тақсим карда мешаванд. Танзимгари идоракунии ҳаракат дар рӯи замин ҳаракати ҳавопаймоҳоро дар роҳҳои таксигардӣ назорат мекунад, дар ҳоле ки танзимгари иҷозати парвоз иҷозати парвозро дода, вақти парвозро ҳатто пеш аз ба кор даровардани муҳаррикҳо ҳамоҳанг месозад.

Пас аз омода шудани ҳавопаймо, идоракунии он пайдарпай ба танзимгари ҳаракат дар рӯи замин ва сипас ба танзимгари манораи муназзимӣ барои гирифтани иҷозати парвоз супорида мешавад.

Қисми зиёди ин фаъолият тавассути мушоҳидаи мустақим анҷом дода мешавад. Аммо ҳангоми номусоид будани обу ҳаво ё паст шудани сатҳи намоёнӣ, танзимгарон аз радарҳои назорати ҳаракат дар сатҳи фурудгоҳ, системаҳои идоракунии равшанидиҳӣ ва дигар воситаҳои техникӣ истифода мебаранд.

Танзимгарони манораи муназзимӣ ҳамчунин бо хадамоти сӯхторхомӯшкунӣ, наҷотдиҳӣ ва дигар сохторҳои фурудгоҳ ҳамкории зич дошта, ҳаракати бехатар ва муназзами киштиҳои ҳавоиро таъмин менамоянд.

Хадамоти назорати наздикшавӣ ба фурудгоҳ

Хадамоти назорати наздикшавӣ ба фурудгоҳ ҳалқаи пайвасткунандаи байни манораи муназзимӣ ва хадамоти идоракунии ҳаракати ҳавоӣ дар масир мебошад. Дар ин марҳила танзимгарони назорати радиолокатсионӣ ҳаракати ҳавопаймоҳоро ҳангоми болоравӣ ва пастшавӣ идора намуда, онҳоро мутобиқи расмиёти стандартии парвоз (SID) ва расмиёти стандартии расидан (STAR) роҳнамоӣ мекунанд.

Онҳо дар фазои ҳавоии назоратшавандаи атрофи фурудгоҳ фаъолият намуда, ҳаракати ҳавоиро тавре танзим мекунанд, ки парвоз ва фуруд бо риояи талаботи бехатарӣ анҷом дода шавад. Ҳангоми зиёд шудани шиддати ҳаракати ҳавоӣ, танзимгарони бахшҳои «Директор» ва «Ниҳоӣ» ҳавопаймоҳоро аз минтақаҳои интизорӣ берун оварда, онҳоро барои иҷозати фуруд ба манораи муназзимӣ месупоранд.

Хадамоти идоракунии ҳаракати ҳавоӣ дар масир

Пас аз тарк намудани фазои ҳавоии минтақаи фурудгоҳ, идоракунии ҳавопаймо ба хадамоти идоракунии ҳаракати ҳавоӣ дар масир мегузарад. Ин марҳилаи парвози крейсерӣ мебошад, ки дар он ҳавопаймоҳо дар баландии зиёд ва масофаҳои дур парвоз мекунанд.

Бо мақсади таъмини тартиб ва бехатарии ҳаракати ҳавоӣ, фазои ҳавоӣ ба минтақаҳои иттилоотии парвоз (Flight Information Region – FIR) ва минтақаҳои иттилоотии болоӣ (Upper Information Region – UIR) тақсим карда шудааст. Дар ин минтақаҳо танзимгарон ҳаракати киштиҳои ҳавоиро дар ҳудуди васеъ идора намуда, интиқоли масъулияти идоракуниро байни бахшҳо ва давлатҳои ҳамсоя ҳангоми убури сарҳади давлатӣ ҳамоҳанг месозанд.

Дар Британияи Кабир ин вазифаро ширкати NATS аз марказҳои идоракунии худ дар Сванвик (Ҳемпшир) ва Прествик (Шотландия) иҷро мекунад. Дар сатҳи Аврупо бошад, Eurocontrol ҳамоҳангсозии ҳаракати ҳавоиро байни фазои ҳавоии кишварҳои гуногун таъмин менамояд.

Ғайр аз алоқаи радиоӣ, танзимгарон аз низоми CPDLC (Controller–Pilot Data Link Communications) низ истифода мебаранд, ки тавассути он дастурҳо дар шакли паёмҳои матнӣ ирсол гардида, сарбории шабакаи радиоӣ коҳиш дода мешавад.

Технология ва манораҳои муназзимии рақамӣ

Имрӯз идоракунии ҳаракати ҳавоӣ тадриҷан ба истифодаи манораҳои муназзимии рақамӣ мегузарад. Дар чунин низом танзимгарон ҳатман дар ҳудуди худи фурудгоҳ ҳузур надоранд. Ба ҷойи ин, тасвирҳои мустақим аз камераҳо, радарҳо ва дигар сенсорҳои баландсифат ба марказҳои идоракунии дурдаст интиқол дода мешаванд. Дар он ҷо танзимгарон ҷойгиршавии киштиҳои ҳавоӣ ва маълумоти ҳаракатро дар вақти воқеӣ дар экранҳои махсус мушоҳида мекунанд.

Айни замон баъзе фурудгоҳҳо аз чунин технология истифода мебаранд. Аз ҷумла, фаъолияти манораи муназзимии Фурудгоҳи шаҳри Лондон аз маркази идоракунии Сванвик ба таври фосилавӣ анҷом дода мешавад.