Дар Паёми навбатии худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 16-уми декабри соли 2025 Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба як қатор масъалаҳои муҳимми сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ таваҷҷуҳи хосса зоҳир намуданд. Аз ҷумла, дар Паём зикр гардидани бунёди маҷмааи “Конун – Маркази тамаддуни ориёӣ” дар шаҳри Душанбе ва таъсиси “Маркази байналмилалии Наврӯз” ҳамчун иқдомҳои муҳими фарҳангиву тамаддунӣ аҳамияти махсус дорад.

Ин ташаббусҳо на танҳо як сохтмони фарҳангӣ ё ҷашнвораҳои идонаанд, балки рамзи эҳёи арзишҳои таърихӣ, таҳкими худшиносии миллӣ ва муаррифии фарҳанги тоҷикон дар сатҳи байналмилалӣ маҳсуб меёбанд. Барои дарки аҳамияти ин иқдомҳо зарур аст, ки мо ба моҳият, ҳадаф ва натиҷаҳои эҳтимолии онҳо аз назари таърихӣ, фарҳангӣ ва иҷтимоӣ таваҷҷуҳ зоҳир намоем.

Зарурати бунёди марказҳои фарҳангиву тамаддунӣ

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати технология, масъалаи ҳифзи арзишҳои миллӣ ва фарҳангӣ яке аз вазифаҳои муҳим барои ҳар як давлат мебошад. Миллате, ки таърихи худро намедонад ва фарҳанги худро пос намедорад, наметавонад дар ҷаҳони муосир бо сарбаландӣ қадам гузорад.

Тоҷикистон ҳамчун кишвари дорои тамаддуни куҳан, ки решаҳои он ба тамаддуни ориёӣ, форсӣ ва исломӣ мерасад, бояд мероси ғании худро ҳифз ва муаррифӣ намояд. Пешвои миллат борҳо таъкид кардаанд, ки худшиносии миллӣ ва ифтихори ватандорӣ аз шинохти таърих ва фарҳанг сарчашма мегирад.

Аз ин рӯ, бунёди марказҳое, ки ба омӯзиш, нигоҳдорӣ ва тарғиби мероси фарҳангӣ машғул мешаванд, як талаботи замон аст. “Конун – Маркази тамаддуни ориёӣ” ва “Маркази байналмилалии Наврӯз” маҳз дар ҳамин замина ташаккул меёбанд.

“Конун – Маркази тамаддуни ориёӣ”: рамзи фарҳанг ва давлатдорӣ

Бунёди “Конун – Маркази тамаддуни ориёӣ” дар шаҳри Душанбе метавонад ба як маркази бузурги илмӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ табдил ёбад, ки дар он:

таърихи тамаддуни ориёӣ ва тоҷикон омӯхта мешавад;

осори хаттӣ ва фарҳангии ниёгон ҷамъоварӣ ва ҳифз мегардад;

барномаҳои илмӣ, конфронсҳо ва намоишгоҳҳо баргузор мешаванд;

ҷавонон бо мероси фарҳангии худ ошно мегарданд;

муҳаққиқони дохилу хориҷ имкони ҳамкорӣ пайдо мекунанд.

Ин марказ метавонад на танҳо барои шаҳрвандони Тоҷикистон, балки барои муҳаққиқон ва сайёҳони хориҷӣ низ як макони муҳим гардад. Он имконият медиҳад, ки фарҳанги тоҷикон дар сатҳи ҷаҳонӣ бештар муаррифӣ шавад.

Тамаддуни ориёӣ ва ҷойгоҳи тоҷикон

Тамаддуни ориёӣ яке аз тамаддунҳои куҳантарин дар ҷаҳон ба шумор меравад. Забон, адабиёт, илм, меъморӣ ва урфу одатҳои мардуми ориёитабор дар ташаккули тамаддуни ҷаҳонӣ саҳми калон гузоштаанд.

Тоҷикон ҳамчун ворисони мустақими ин тамаддун вазифадоранд, ки онро ҳифз ва рушд диҳанд. Бунёди марказе, ки ба омӯзиши тамаддуни ориёӣ бахшида шудааст, метавонад ба таҳкими худшиносии миллӣ мусоидат намояд.

Дар чунин марказ ҷавонон меомӯзанд, ки тоҷикон дорои таърихи ғанӣ ва фарҳанги пурғановат мебошанд. Ин донишҳо барои тарбияи насли ватандӯст ва худшинос бисёр муҳиманд.

Маркази байналмилалии Наврӯз: пули фарҳангҳо

Наврӯз яке аз қадимтарин ҷашнҳои башарият аст, ки таърихи он ҳазорсолаҳо дорад. Ин ҷашн рамзи эҳёи табиат, дӯстӣ, ҳамбастагӣ ва сулҳ мебошад. Имрӯз Наврӯз дар бисёр кишварҳои ҷаҳон ҷашн гирифта шуда, ҳамчун ҷашни байналмилалӣ эътироф гардидааст.

Таъсиси “Маркази байналмилалии Наврӯз” дар Тоҷикистон метавонад ба як маркази муҳими фарҳангии минтақа табдил ёбад. Ин марказ имконият медиҳад, ки:

ҷашнҳои байналмилалии Наврӯз дар сатҳи баланд баргузор шаванд;

фарҳангҳои гуногун ба ҳам наздик гарданд;

сайёҳии фарҳангӣ рушд ёбад;

Тоҷикистон ҳамчун маркази Наврӯз дар ҷаҳон муаррифӣ гардад.

Аҳамияти иҷтимоӣ ва иқтисодӣ

Бунёди марказҳои фарҳангӣ метавонад ба рушди иқтисодӣ низ таъсир расонад. Сохтмони чунин маҷмааҳо:

ҷойҳои нави корӣ фароҳам меорад;

рушди сайёҳӣ ва хизматрасонӣ мусоидат мекунад;

инфрасохтори шаҳриро беҳтар месозад;

сармоягузории фарҳангиро афзоиш медиҳад.

Шаҳри Душанбе метавонад ба маркази муҳими фарҳангии минтақа табдил ёбад, ки ин барои иқтисоди миллӣ низ судманд аст.

Нақши ҷавонон дар ҳифзи мерос

Яке аз ҳадафҳои асосии бунёди чунин марказҳо тарбияи насли ҷавон мебошад. Ҷавонон бояд таърих ва фарҳанги худро донанд, то ки дар оянда онро ҳифз ва рушд диҳанд.

Марказҳои фарҳангӣ метавонанд барои ҷавонон барномаҳои омӯзишӣ, семинарҳо, намоишгоҳҳо ва чорабиниҳои гуногун ташкил намоянд. Ин ҳама ба баланд шудани сатҳи маърифат ва худшиносии миллӣ мусоидат мекунад.

Тоҷикистон – кишвари фарҳанг ва тамаддун

Дар солҳои истиқлолият Тоҷикистон ба кишвари фарҳангдӯст ва сулҳпарвар табдил ёфтааст. Бунёди китобхонаҳо, осорхонаҳо ва марказҳои фарҳангӣ нишон медиҳад, ки давлат ба рушди фарҳанг аҳамияти калон медиҳад.

Бунёди “Конун – Маркази тамаддуни ориёӣ” ва таъсиси “Маркази байналмилалии Наврӯз” идомаи ҳамин сиёсати фарҳангпарварона мебошад. Ин иқдомҳо барои таҳкими худшиносии миллӣ ва муаррифии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ нақши муҳим хоҳанд дошт.

Бунёди “Конун – Маркази тамаддуни ориёӣ” ва таъсиси “Маркази байналмилалии Наврӯз” қадами муҳим дар роҳи ҳифзи мероси фарҳангӣ, таҳкими худшиносии миллӣ ва рушди сайёҳӣ мебошад. Ин марказҳо метавонанд ба маконҳои муҳими илмӣ, фарҳангӣ ва байналмилалӣ табдил ёбанд.

Мардум бояд дарк намоянд, ки бунёди чунин марказҳо танҳо сохтмони биноҳо нест, балки сармоягузорӣ ба ояндаи миллат ва ҳифзи арзишҳои таърихӣ мебошад.

Дар фарҷом метавон гуфт, ки чунин ташаббусҳо барои таҳкими ваҳдати миллӣ, рушди фарҳанг ва муаррифии Тоҷикистон дар ҷаҳон аҳамияти бузург доранд. Ҳар як шаҳрванди кишвар бояд аз чунин иқдомҳо ифтихор намуда, дар ҳифз ва тарғиби мероси фарҳангии худ саҳм гузорад.

Бо дарки масъулияти баланд дар назди таърих ва фарҳанги миллӣ, кормандони Корхонаи воҳиди давлатии “Тоҷикаэронавигатсия” низ ҳамчун як ниҳоди муҳими давлатӣ аз чунин ташаббусҳои фарҳангиву маънавӣ ҷонибдорӣ намуда, дар роҳи таҳкими худшиносии миллӣ ва муаррифии арзишҳои фарҳангии тоҷикон саҳми арзандаи худро мегузоранд.

 Баҳодур Абдуллоев сармутахассиси

                Маркази матбуоти 

     КВД “Тоҷикаэронавигатсия