Бехатарӣ дар авиатсия афзалияти аввалиндараҷа дорад. Аз ин лиҳоз, таҳқиқи ҳама гуна ҳодиса ё садама барои таҳия ва такмили протоколҳои эътимоднок, ки қариб 100 фоиз амниятро таъмин мекунанд, ниҳоят муҳим мебошад.

“Қуттии сиёҳ”, ки онро сабткунандаи маълумоти парвоз низ меноманд, дастгоҳест, ки барои ҷамъоварӣ ва нигоҳдории маълумоти муҳим ҳангоми парвоз тарҳрезӣ шудааст. Он дорои ҷузъҳои гуногуни электронӣ ва системаҳои сабт буда, маълумоти техникиро оид ба ҳолати ҳавопаймо, аз қабили суръат, баландӣ, мавқеъ, танзими идоракунӣ, ларзишҳо, инчунин сӯҳбатҳо ва садоҳо дар кабинаи халабон сабт мекунад.

Дар ҳолати ба амал омадани ҳодисаи нохуш ё садама, маълумоти ин қутти ба муфаттишон имкон медиҳад, ки пайдарпаии рӯйдодҳои ба садама овардарасондаро барқарор намуда, сабабҳои онро муайян созанд. Дар натиҷа, чораҳои пешгирикунанда барои баланд бардоштани сатҳи бехатарӣ дар соҳаи авиатсия андешида мешаванд.

Истифодаи истилоҳи “қуттиҳои сиёҳ” дар шакли ҷамъ бесабаб нест, зеро қонунҳои байналмилалии авиатсионӣ барои парвозҳои тиҷоратӣ мавҷудияти ду адад чунин дастгоҳро ҳатмӣ медонанд. Ин қуттиҳо пурра бо титан ва пӯлод зиреҳпӯш гардида, сабтҳоро дар дискҳои сахт нигоҳ медоранд. Вазни онҳо тақрибан 4,5 килограмм буда, дар шакли росткунҷа тарҳрезӣ шудаанд.

“Қуттии сиёҳ” барои тоб овардан ба шароити ниҳоят шадид, аз ҷумла ҳарорати баланд, бархӯрдҳои сахт ва ғарқ шудан дар об, сохта шудааст. Инчунин он бо локатори садама муҷаҳҳаз буда, дар сурати суқути ҳавопаймо барои зуд муайян намудани макони он мусоидат мекунад.

“Қуттии сиёҳ” аз ду қисми асосӣ иборат аст:

CVR – сабткунандаи овози кабинаи халабон, ки сӯҳбатҳо ва садоҳои дохили кабинаро сабт намуда, маълумоти муҳимро дар бораи амалҳо ва қарорҳои қабулшуда дар лаҳзаҳои ҳалкунанда пешниҳод мекунад. Ин маълумот одатан аз ду то дуним соат сабт гардида, дар ҳолати муқаррарии парвоз тадриҷан аз нав сабт мешавад.

FDR – сабткунандаи маълумоти парвоз, ки иттилооти техникиро оид ба кори муҳаррикҳо, системаҳои идоракунии парвоз ва системаҳои навигатсионӣ сабт мекунад.

Бо вуҷуди он ки онро “қуттии сиёҳ”-и ҳавопаймо меноманд, дар асл ин дастгоҳ сиёҳ нест. Он бо ранги дурахшон ва ҷолиб, одатан норанҷӣ, ранг карда мешавад, то дар сурати садама пайдо кардани он осонтар гардад.

Сабткунандаи маълумоти парвоз (FDR)-и муосир метавонад то 25 соат маълумоти парвозро сабт намояд. Ин маълумот зиёда аз 700 параметри гуногунро дар бар мегирад, аз ҷумла суръат ва баландии ҳавопаймо, фишори муҳаррик, ҳарорати равғани муҳаррик ва дигар нишондиҳандаҳои техникӣ.

Сабткунандаи овози кабинаи сарнишинон (CVR) метавонад ду соати охири фаъолияти кабинаро сабт кунад. Ба ин сабтҳо сӯҳбатҳои байни сарнишинон, муошират бо танзимгарони ҳаракати ҳавоӣ, ҳама гуна ҳушдорҳо ё огоҳиҳо, инчунин садоҳои пасзамина шомил мешаванд, ки ҳангоми таҳқиқи садамаи ҳавоӣ метавонанд маълумоти арзишманд пешниҳод намоянд.

Дар масъалаи ҳифз ва нигоҳдории маълумот, “қуттии сиёҳ” бо воҳиди хотираи муҳофизатшаванда аз садама (CSMU) муҷаҳҳаз мебошад, ки тамоми маълумот дар он нигоҳ дошта мешавад.

CSMU барои кор дар шароити ниҳоят шадид тарҳрезӣ гардида, дар корпуси аз пӯлоди зангногир ё титан сохташуда бо рӯйпӯши гармидиҳӣ ҷойгир аст. Ин сохтор онро аз гармии баланд, ки ҳангоми садама ба амал омада метавонад, муҳофизат мекунад. Ҳамзамон, воҳид барои тоб овардан ба зарбаи баробар ба афтидан аз баландии 3400 метр, фишори то 5000 фунт ба як дюйми мураббаъ ва ҳарорати то 1100 дараҷа барои муддати то як соат мутобиқ гардонида шудааст.

Аз замони ихтирои қуттиҳои мазкур, сабткунандагони парвоз ба таври назаррас рушд ёфтаанд. Намунаҳои муосири онҳо дорои имконияти сабти тасвир низ мебошанд, ки имкон медиҳад маълумот аз намоишгарҳои кабинаи халабон ва дигар системаҳои визуалӣ гирифта шавад. Ин хусусият барои муайян кардани дақиқи он чизе, ки сарнишинон фавран пеш аз садама мушоҳида кардаанд, махсусан муҳим аст.

Дар сурати ба амал омадани садамаи ҳавоӣ, пайдо ва барқарор намудани сабткунандагони парвоз барои муфаттишон афзалияти аввалиндараҷа маҳсуб меёбад. Ин раванд вобаста ба макони ҳодиса, шароити муҳити зист ва миқёси садама метавонад хеле мураккаб бошад.

Барои осон намудани муайянсозии макон, сабткунандагони парвоз бо системае муҷаҳҳаз шудаанд, ки имкон медиҳад ҳадди аққал то 30 рӯз сигнали ултрасадоиро ҳам дар зери об ва ҳам дар минтақаҳои кӯҳӣ паҳн намоянд. Илова бар ин, баъзе ҳавопаймоҳо бо системаи махсуси ҷойгиркунии қуттии сиёҳ таъмин мебошанд, ки дар сурати садамаи обӣ ба таври худкор аз ҳавопаймо ҷудо шуда, ба рӯи об мебарояд ва раванди барқарорсозиро осон мегардонад.

Пас аз дарёфти қуттиҳои сиёҳ, онҳо дар шароити пурраи бехатарӣ нигоҳ дошта шуда, барои омӯзиш ба лабораторияҳои махсус интиқол дода мешаванд. Раванди омӯзиш ва таҳлили маълумоти сабтшуда хеле мураккаб буда, вақти зиёдро талаб мекунад.